Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa.

Na gruncie art. 417 § 1 KC do powstania zobowiązaniowego stosunku odszkodowawczego mogą prowadzić wyłącznie niezgodne z prawem działania lub zaniechania. Owa bezprawność musi być natomiast ustalana na postawie norm regulujących dany stosunek publicznoprawny. Charakter norm regulujących oznaczone stosunki publicznoprawne oraz nakładających na organy władzy publicznej obowiązki określonego działania lub zaniechania przesądzał będzie o istnieniu lub nieistnieniu bezprawności w danym stosunku. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi - I Wydział Cywilny z 2013-08-07, I ACa 311/13)

Działanie gminy polegające na oddaniu w użytkowanie wieczyste wywłaszczonego uprzednio gruntu, co do którego były właściciel zgłosił wniosek o zwrot przy jednoczesnym zaistnieniu przesłanek uzasadniających zwrot nieruchomości na jego rzecz w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651) stanowi delikt uzasadniający przyjęcie odpowiedzialności odszkodowawczej gminy. W takiej sytuacji uznać należy, iż istnieje związek przyczynowy między zawarciem umowy o ustanowienie użytkowania wieczystego a brakiem możliwości realizacji roszczenia o zwrot nieruchomości przez byłego właściciela. Jako podstawę odpowiedzialności gminy z tego tytułu należy przyjąć art. 415 KC, gdyż działania gminy polegające na ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego nie mogą być traktowane jako działania władcze, uzasadniające odpowiedzialność, o której mowa w art. 420[1] KC czy art. 417 KC. Trzyletni termin przedawnienia wynikający z art. 442 § 1 KC biegnie od dnia otrzymania przez wnioskującego o zwrot nieruchomości decyzji administracyjnej starosty umarzającej postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na treść art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Dopiero bowiem z tym dniem wnioskujący o zwrot nieruchomości dowiedział o szkodzie w postaci braku możliwości odzyskania wywłaszczonych nieruchomości oraz o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie - VI Wydział Cywilny z 2013-03-27, VI ACa 1137/12)

Władze publiczne ponoszą odpowiedzialność za swoje zachowania, jeżeli są one „niezgodne z prawem”.

W konkretnym przypadku przypisywania władzy publicznej odpowiedzialności za szkodę, tak rozumianą bezprawność należy ustalić, rekonstruując normy prawne, regulujące stosunek publicznoprawny, które organ naruszył swoim działaniem lub zaniechaniem.

Jeżeli jednak obowiązujące przepisy prawne zawierać będą odesłania do norm pozaprawnych (np. zasad współżycia społecznego, dobrych obyczajów, etycznych standardów wykonywania zawodu), wówczas znajdą one zastosowanie przy kwalifikacji zachowań władzy publicznej jako niezgodnych z prawem.

Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie powołanego przepisu art. 417 § 1 KC jest bezprawność rozumiana jako działanie funkcjonariusza niezgodne z prawem a nie wina funkcjonariusza państwowego. Przyjmuje się, że przesłankę bezprawności o jakiej mowa w omawianym przepisie należy ujmować ściśle, jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej - z wyłączeniem norm moralnych, obyczajowych, zasad współżycia społecznego.

Chodzi tu więc o niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli Konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, rozporządzeniami oraz prawem stanowionym przez Unię Europejską.

Nadto wypada zaznaczyć, że zgodnie z przepisem art. 361 § 1 KC zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania łub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Oznacza to, że następstwa nietypowe, wykraczające poza zakres obiektywnie rozumianej „normalności” nie są brane pod uwagę przy ustalaniu wysokości szkody, a tym samym - odszkodowania. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - I Wydział Cywilny z 2013-02-07, I ACa 685/12).